De verlening van bijstand aan personen die niet in hun eigen onderhoud kunnen voorzien, is een in de Grondwet genoemd sociaal grondrecht. Vanaf 1 januari 2004 is dit grondrecht uitgewerkt in de Wet werk en bijstand (Wwb). De Wwb biedt een garantie voor het bestaansminimum.

In de Wwb staat de eigen verantwoordelijkheid voor inkomsten centraal, anders gezegd: werk boven uitkering.

Wie niet in staat is in zijn eigen levensonderhoud te voorzien en ook geen beroep kan doen op een andere socialeverzekeringswet of sociale voorziening, komt in aanmerking voor bijstand.

Het is de bedoeling dat de bijstand tijdelijk wordt uitgekeerd, maar bijstand kan als dat noodzakelijk is ook langdurig worden verleend. Periodiek wordt bekeken of iemand nog in aanmerking komt en aan de verplichtingen voldoet. Zo nodig wordt iemand intensief begeleid naar werk.

In de Wwb is een grote rol weggelegd voor de gemeente. Deze is verantwoordelijk voor besteding van het door de overheid toegekende budget, zowel voor wat betreft het inkomensdeel (de uitkeringen) als het werkdeel (de bevordering van de uitstroom).

Regelgeving Wet werk en bijstand

Op een aantal gebieden bestaat nadere regelgeving. Van belang zijn onder meer:

• Besluit aanwijzing registraties gezamenlijke huishouding;
• Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz 2004);
• Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik).

Per 1 oktober 2009 is de Wet investeren in jongeren (WIJ) in werking getreden. In deze wet staan regels over een werkleeraanbod voor werkloze jongeren tot 27 jaar. Deze jongeren kunnen geen beroep meer doen op de Wwb (voor meer informatie klik hier ).

Budgetten 

De gemeente heeft twee budgetten: een voor de uitkeringen en een voor de re-integratie.

Een gemeente mag deze budgetten deels naar eigen inzicht inzetten, hiertoe is in de Wwb op onderdelen sprake van beleidsvrijheid. Het gemeentelijk beleid moet zijn vastgelegd in een aantal gemeentelijke verordeningen, zoals de toeslagenverordening, de afstemmingsverordening (maatregelen) en de re-integratieverordening. Men kan bij de gemeente navragen waar de teksten van de gemeentelijke bijstandsverordeningen zijn in te zien. Veel gemeenten publiceren hun verordeningen op de gemeentelijke website.